Gemeenten als werkgever en maatschappelijke stage
Met ingang van schooljaar 2011-2012 zijn alle scholen voor voortgezet onderwijs (vmbo,havo,vwo) verplicht om hun leerlingen een maatschappelijke stage te laten lopen. Leerlingen moeten onder verantwoordelijkheid van hun school vrijwilligerswerk verrichten. Maatschappelijke stages bieden gemeenten een unieke kans om jongeren al in het voortgezet onderwijs kennis te laten maken met de taken van én het werk bij gemeenten. De VNG roept gemeenten daarom op maatschappelijke stages aan te bieden.
De maatschappelijke stage kan het imago van werken bij de gemeenten verbeteren en een belangrijke bijdrage leveren aan een toekomstige instroom van jongeren bij gemeenten.
Gemeente als werkgever
Vanwege het strategisch thema ‘Eerste overheid, beste werkgever’ is op vng.nl meerdere keren stilgestaan bij de positie van de gemeente als werkgever op de arbeidsmarkt. Daarbij gaat het dan vooral om de vraag hoe de gemeente zich als werkgever moet verhouden tot (demografische) ontwikkelingen in de samenstelling van de beroepsbevolking.
Gemeenten worden door de vergrijzing van hun personeelsbestand de komende jaren (tot ongeveer het jaar 2020) geconfronteerd met een omvangrijke vervangingsvraag omdat ‘babyboomers’ in die periode met pensioen gaan. Tegelijkertijd staan er door de ontgroening van de beroepsbevolking steeds minder jongeren klaar om de opengevallen plaatsen in te vullen.
Geen positief imago
De komende jaren neemt de concurrentie op de arbeidsmarkt om de gunst van jongeren sterk toe. In deze concurrentieslag hebben de overheidssectoren – waarvan de sector gemeenten verreweg de grootste is – het nadeel dat werken bij de overheid bij jongeren geen positief imago heeft.
Hoe komt dat?
Werken bij de (gemeentelijke) overheid wordt door veel jongeren als stoffig en weinig aantrekkelijk gezien (zie link naar filmpje onderaan dit bericht ). Dit komt onder meer door de verwachtingen die vooral hoger opgeleide jongeren hebben over hun werk en werkgever. Deze jongeren hechten veel belang aan zelfontwikkeling en een goede balans tussen werk en privéleven.
In plaats van controle en sturing verwacht de nieuwe medewerker coaching en inspiratie, moeten arbeidsvoorwaarden in een vanzelfsprekende verhouding staan tot de geleverde prestaties en hebben zij de voorkeur voor een informele, flexibele cultuur in plaats van een hiërarchische organisatie.
Voor een belangrijk deel is het imagoprobleem van de gemeentelijke werkgever het verhaal van ‘onbekend maakt onbemind’. Daardoor hebben veel jongeren het idee dat het werk bij gemeenten niet (voldoende) aansluit bij datgeen wat zij in hun werk en bij hun toekomstige werkgever hopen te vinden. Terwijl het werk bij gemeenten qua ontwikkelingsmogelijkheden, arbeidsomstandigheden en maatschappelijk belang juist heel goed aansluit bij de eisen die veel jonge hoogopgeleiden aan hun werk stellen.
Contacten met scholen
Om hun imago bij jongeren te verbeteren benutten veel gemeenten hun contacten met de mbo en hbo-opleidingen in de regio. Door bijvoorbeeld het aanbieden beroepsstages, het verzorgen van gastcolleges en het verstrekken van (onderzoeks)opdrachten proberen gemeenten studenten in contact te brengen met het werk van gemeenten en hen te interesseren voor een loopbaan bij de ‘eerste overheid’.
Met de komst van de maatschappelijke stage ontstaan er nieuwe mogelijkheden om jongeren al in het voortgezet onderwijs bekend te maken met het werk van en bij gemeenten.
Wat is een maatschappelijke stage?
Met ingang van het schooljaar 2011-2012 is iedere school voor voortgezet onderwijs (vmbo, havo en vwo) verplicht om haar leerlingen een maatschappelijke stage te laten lopen. Onder verantwoordelijkheid van de school moeten leerlingen vrijwilligerswerk verrichten. Het gaat daarbij in verreweg de meeste gevallen om onbetaalde werkzaamheden voor of bij maatschappelijke organisaties op het gebied van samenlevingsopbouw, natuurbescherming, politiek, sport, cultuur en publieke voorzieningen ( zie het VNG-dossier Vrijwilligerswerk en maatschappelijke stage).
De omvang van de maatschappelijke stage is per schooltype verschillend: vmbo: 48 uur, havo: 60 uur en vwo: 72 uur.
Maatschappelijke versus beroepsstage
Het doel van de maatschappelijke stage is om - naast de concrete dienstverlening - leerlingen in het voortgezet onderwijs te laten ervaren wat het is om je, door middel van het verrichten van vrijwilligerswerk, onbaatzuchtig in te zetten voor een ander en zo over de grenzen van de eigen leefwereld heen te kijken. Daarmee onderscheidt de maatschappelijke stage zich van de beroepsstage. Daarbij gaat het vooral om het leren van beroepsvaardigheden en het in praktijk brengen daarvan.
Het is uitdrukkelijk niet de bedoeling dat in het kader van maatschappelijke stages commerciële activiteiten worden ontplooid, regulier (betaald) werk overbodig wordt gemaakt of andere vormen van stageverlening worden verdrongen.
Taak gemeenten
Gemeenten hebben de taak om op lokaal of regionaal niveau een effectieve infrastructuur tot stand te brengen. Dat betekent het faciliteren van de makelaarsrol, waarbij vraag naar en aanbod van vrijwilligerswerk voor scholieren bij elkaar worden gebracht.
Public service motivation
Uit arbeidsmarktonderzoek blijkt dat een ruime meerderheid van de werknemers bij de overheid het belangrijk vindt om voor ‘de publieke zaak’ te werken en zo het algemeen belang te dienen. Deze min of meer expliciete voorkeur bij werknemers wordt 'public service motivation' genoemd. Veel gemeenteambtenaren hebben vanwege een dergelijke motivatie bewust gekozen voor een functie of loopbaan bij de gemeente.
Hoewel het primaire doel van de maatschappelijke stage een andere is, kan de stage - als beoogd neveneffect - ook worden benut om bij jongeren de basis te leggen voor een positieve attitude ten aanzien van werken bij de overheid.
Maatschappelijke stages vormen een unieke gelegenheid om jongeren al in het voortgezet onderwijs kennis te laten maken met de taken van en het werken bij gemeenten. Als dit op een voor hen aansprekende manier wordt gedaan, kan daarmee een belangrijke bijdrage worden gegeven aan hun ‘public service motivation’. Een motivatie die in het vervolg van hun studie of loopbaan op cruciale momenten medebepalend kan zijn voor de keuzes die ze maken.
Oproep
De VNG roept gemeenten op om binnen hun eigen organisatie na te gaan welke mogelijkheden zij zelf hebben om vanaf het schooljaar 2011-2012 structureel stageplaatsen aan te bieden, waarbij leerlingen zich - naast het verrichten van het vrijwilligerswerk - ook een goed en reëel beeld kunnen vormen van het werken bij een gemeente.
Voorbeelden en info gevraagd
Omdat de meeste scholen voor voortgezet onderwijs al sinds schooljaar 2008-2009 bezig zijn met het inpassen van de maatschappelijke stage in hun curriculum, kan het zijn dat uw gemeente nu al maatschappelijke stages beschikbaar stelt voor leerlingen. In dat geval roepen wij u op om praktische informatie daarover en inspirerende voorbeelden aan ons toe te sturen, zodat wij deze op vng.nl beschikbaar kunnen stellen aan collega-gemeenten. Bijdragen zijn van harte welkom via cva@vng.nl
Meer informatie
- VNG Postbus 30435 2500 GK Den Haag
- 070-373 83 93